
Phylloxera is ongetwijfeld tegelijkertijd het meest geliefde en gevreesde element van het Sadurnijnse bestiarium. Het is een spectaculair beest dat op getrouwe wijze het insect Daktulosphaira vitifoliae voortplant — de parasiet die tussen 1879 en 1895 de wijngaarden van de Penedès verwoestte en het economische leven van Sant Sadurní op zijn kop zette. De eerste Philoxera werd geboren in 1981, het resultaat van het initiatief van El Taller en de Fairs Commission, die de stad een eigen symbool wilden geven voor het herwonnen volksfestival. Dit stuk, gemaakt van hout en karton, ging voor het eerst op 6 september over een paar ochtenden op parade en het jaar daarop speelde het al een hoofdrol in de complete show.
De tweede en huidige versie dateert van 1990. De kunstenaar Amadeu Farré bouwde het met glasvezel en een interne versterkte ijzeren structuur, op zoek naar meer weerstand en comfort voor de dragers. Het beest is 7 meter lang, 5 meter breed en 2,5 meter hoog. Hij weegt iets meer dan 305 kg, verdeeld over een lichtgewicht behuizing en vier verborgen wielen die het mogelijk maken om van richting te veranderen en kruissnelheid mogelijk te maken wanneer het vierkant kookt. Binnen zijn er drie dragers die de choreografie regisseren, en buiten waken twee begeleiders over de veiligheid en coördineren ze het vuurwerk.
De montage is niet alleen visueel: het is geluid, olfactorisch en symbolisch. Elke september, rond middernacht op 8 september, barst de Phylloxera door een dichte mist van buskruit, voorafgegaan door een blazersband die het door ex-professo gecomponeerde deuntje speelt. De honderden gele zakdoeken die op het Kerkplein fladderen, kondigen de strijd aan: de boeren — voorgesteld door een stola van piepkleine phylloxereten — proberen met vuur en lawaai de pest te verbranden. Na een hectische dans valt de Philoxera verslagen en barst de „Dance of Triumph” los, een uitbarsting van collectieve vreugde die de overwinning bezegelt en de herinnering aan de winterse inspanning levend houdt.
Het beeld van het beest vat de recente geschiedenis van de stad samen: de catastrofe van de wijnbouw, de hardnekkigheid van de boeren om resistente Amerikaanse wijnstokken te herplanten en, ten slotte, de opkomst van de cava-industrie, een echte economische motor van de 20e eeuw. Om deze reden blijft de Philoxera, naast het paraderen, het hele jaar door te zien in het Cava Center, waar bezoekers zijn roodachtige huid, gelede poten en buizen kunnen zien waardoor vonken in volle actie naar buiten komen.
Technisch gezien is het stuk een wonderkind van populaire vindingrijkheid. Het metalen chassis is versterkt met stipte reparaties, er is brandwerende verf aangebracht en er is een elektrisch veiligheidssysteem geïnstalleerd dat de ontsteking uitschakelt in geval van een incident. Het onderhoud wordt gecoördineerd door de Colla de la Fil·loxera, een groep buren die restauratietaken afwisselen met de mondelinge overdracht van liederen en choreografieën aan de nieuwe generaties.
Tegenwoordig is de grote Fil·loxera ook een culturele ambassadeur: ze heeft deelgenomen aan bestiariumbijeenkomsten in heel Catalonië, bijeenkomsten in Noord-Catalonië en tentoonstellingen in het Valenciaanse land. Ondanks de projectie blijft de essentie huiselijk en dichtbij: het vierkant wordt klein als het monster verschijnt en jaar na jaar eindigt het ritueel met hetzelfde diepgewortelde beeld, de gecoördineerde vlucht van gele sjaals die de Sadurninac-nacht verlicht.
Het bezoek aan het Cavacentrum is gratis voor kinderen onder de twaalf jaar en omvat interpretatiepanelen, audiovisuele en originele voorwerpen uit de eerste Philoxera van de jaren tachtig. Tijdens Pasen en in de zomer worden er familieactiviteiten georganiseerd om te leren hoe je het bestiarium kunt samenstellen en de oorsprong van de pest kunt begrijpen. Zo blijft het beest, bijna veertig jaar later, iedereen eraan herinneren dat achter elke fles bubbels een verhaal van verzet en feest schuilt.